PUSULAL: Görme Özürlüler İçin Alışveriş Merkezlerinde Yardım Pusulası

Öğretim Üyeleri:
Dr. Ruşen Öktem (Proje Yöneticisi), Dr. Elif Uray Aydın, Dr. Nergiz Çağıltay

Araştırmacılar:
Zeynep Dinçer, Mustafa Kılınçarslan, Mehmet İlhami Safran

Destekleyen Kuruluş:
TÜBİTAK

Özet
Görme özürlülerin hareketliliğini artırabilmek amacıyla yıllardan beri birçok çalışma yapılmaktadır. Ancak, dünyanın birçok yerinde olduğu gibi ülkemizde de bu kişilerin topluma katılmalarını teşvik edici ya da kolaylaştırıcı ileri teknoloji ile desteklenmiş özel sistemlere pek rastlanılamamaktadır. Görme özürlülerle yapılan görüşmelerde alışveriş merkezlerinde hızlı ve kolaylıkla alışveriş yapabilmelerinin büyük bir sorun olduğu tespit edilmiştir. Bu kişiler alışveriş merkezlerinde almak istedikleri ürünün bulunduğu reyona ve rafa ulaşmakta, ürün ile ilgili fiyat, marka, renk ve model gibi çeşitli özellikleri öğrenmekte çok büyük sıkıntılar yaşamaktadırlar. Bu nedenle de en doğal hakları olan alışveriş imkanından yeterince yararlanamamakta ya da bağımsız olarak bu haklarını kullanamamaktadırlar. Dünyada bu konuda yapılan çalışmaların hiç birisi henüz büyük alışveriş merkezlerinde yaygın olarak uygulanabilecek bir seviyede değildir. Bunun temel nedenleri, teknolojideki gelişmelerin bu alana yeterince yansıtılamamış ve bu kişiler için özel uygulamalar ile pratik kullanıma yönelik olarak desteklenememiş olmasıdır. Ayrıca bu çalışmaların geniş çevrelerce (sadece potansiyel kullanıcılar değil, teknolojiyi geliştiren ve uygulayan ve bu çalışmalara maddi kaynak sağlayabilecek kurumlar) desteklenmemesi de önemli bir faktördür.

PUSULAL, görme özürlülerin hızlıı ve kolay alışveriş yapmalarını sağlama amacıyla geliştirilecek olan özgün bir pusula birimiyle bütünleşik bilgi erişimi sisteminden oluşacaktır. Donanım arayüzü, sayısal dokunsal bir pusula, RFID akıllı etiketler, ve kablosuz iletişim ağı içerecek, kullanıcının en kısa zamanda ve kolaylıkla istediği ürüne ulaşmasını sağlayacaktır. Bilgi erişimi sistemi ise küçük ve hafif bir (pinhole) kamera ile ürün barkodunu okuyacak, deşifre edecek, kablosuz iletişim yoluyla alışveriş merkezinin veritabanından barkoda ait bilgilere ulaşacak, ve bu bilgileri sesli olarak kullanıcıya iletecektir. Bu şekliyle PUSULAL tamamen özgün bir çalışmadır. Ayrıca dünyadaki benzeri sistemlere göre gerek maliyet ve gerekse pratik kullanım açısından çok önemli farklılıklara sahiptir.

Bu çalışmada sistemin uygulanabilirliğini gösterecek prototipin geliştirilmesi ve pilot uygulamanın yapılması hedeflenmektedir. Daha sonra sistemin büyük alışveriş merkezlerinde yaygınlaştırılması ve daha etkin olarak seri üretiminin sağlanması mümkün olabilecektir. PUSULAL sisteminin başarıyla gerçekleştirilmesi sonucunda alışveriş merkezlerinde görme özürlülere verilen hizmetlerin daha etkin hale getirilmesi ve bu kişilerin toplumsal etkinliklerden daha fazla yararlanabilmesi gibi önemli kazanımların elde edilmesi beklenmektedir. Sistemin sonraki aşamalarda okullar, kütüphaneler, kamu binaları gibi başka alanlara da kolaylıkla uygulanabilmesi mümkün olacaktır.

Projenin hayata geçirilmesi aşamasında Altı Nokta Körler Vakfı ve küçük bir alışveriş merkezi ile birlikte gereksinim analizleri ve sistemin kullanım testleri ortaklaşa olarak yürütülecektir. Pilot uygulama aşamasında, çeşitli alternatif teknolojiler ve yaklaşımlar da test edilerek kullanıcılar için en uygun olan seçenekler üzerinde yoğunlaşılacaktır. Projenin bu aşamada önerilen kısmının iki yıl içinde tamamlanması planlanmaktadır.